การวิเคราะห์ความเที่ยงหรือความน่าเชื่อถือ (RELIABILITY) ของเครื่องมือวิจัย

กรณีศึกษา “ความพึงพอใจของผู้บริโภคที่มีต่อน้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95 ในกรุงเทพมหานคร”

รองศาสตราจารย์วัฒนา สุนทรธัย

สำนักวิชาการ  มหาวิทยาลัยกรุงเทพ

 

วัตถุประสงค์ของการวิเคราะห์เครื่องมือวิจัยคือ

1.       การศึกษาคุณภาพรายข้อ           

2.   การศึกษาคุณภาพโดยรวม

                คุณภาพรายข้อ พิจารณาที่ Item-Total Correlation (r) โดยคำถามรายข้อมีคุณภาพเมื่อ r มีค่าไม่ต่ำกว่า 0.30 หากจำนวนคำถามมีน้อย อาจอนุโลมให้ใช้ 0.20 ขึ้นไปก็ได้ แต่ไม่ควรต่ำกว่า 0.20

                คุณภาพโดยรวม  พิจารณาที่ Alpha โดย Alpha ควรมีค่าไม่ต่ำกว่า 0.70 (ค่าสูงสุดคือ 1.00)

                ข้อที่นำมาตรวจสอบคุณภาพคือ ข้อที่ต้องใช้ความคิดในการตอบ ได้แก่ข้อสอบ หรือแบบวัดทางจิตวิทยา โดยคำถามที่นำมาตรวจสอบนั้นคำตอบต้องมีลักษณะคล้ายๆกัน เช่น ตอบถูกได้ 1 ตอบผิดได้ 0 หรือแบบวัดชนิดประมาณค่า เช่น การประมาณค่าจากค่าน้อยที่สุดถึงค่ามากที่สุด (ไม่ควรต่ำกว่า 5 ระดับ) เป็นต้น สำหรับคำถามประเภทข้อเท็จจริง เช่น เพศ หรือ สถานภาพสมรส ไม่ต้องนำมาตรวจสอบคุณภาพ และการตรวจสอบต้องแยกตรวจเป็นเรื่องๆ เช่น เรื่องความพึงพอใจ เรื่องเจตคติ เป็นต้น ไม่นำคำถามของเรื่องหนึ่งไปตรวจสอบร่วมกับอีกเรื่องหนึ่ง หรือไม่นำคำถามที่คำตอบเป็นลักษณะหนึ่ง (เช่น ถูก/ผิด) ไปตรวจสอบร่วมกับคำถามที่คำตอบเป็นอีกลักษณะหนึ่ง (เช่น มี 5 ระดับ) ในที่นี้ต้องการตรวจสอบ 2 เรื่องคือ ส่วนที่ 2 และส่วนที่ 5 ดังนี้

ส่วนที่ 2  ความพึงพอใจในการใช้น้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95

ด้านผลิตภัณฑ์

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

6.1 การออกตัวของเครื่องยนต์

1

2

3

4

5

6.2 ใช้แล้วรู้สึกประหยัดพลังงานมากขึ้น

1

2

3

4

5

6.3 คุณภาพของน้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95

1

2

3

4

5

ด้านราคา

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

6.4 ราคาขายถูกกว่าเบนซิน 95 1.50 บาทต่อลิตร

1

2

3

4

5

6.5 ระดับราคาที่แตกต่างจากน้ำมันชนิดอื่นๆ

1

2

3

4

5

ด้านช่องทางการจัดจำหน่าย

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

6.6 จำนวนสถานีที่ให้บริการมีมาก

1

2

3

4

5

6.7 การกระจายตัวของสถานีบริการน้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95 ในกทม.

1

2

3

4

5

6.8 จำนวนหัวจ่ายเพียงพอ

1

2

3

4

5

ด้านการส่งเสริมการขาย

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

6.9 การโฆษณาประชาสัมพันธ์

1

2

3

4

5

6.10 การมีโปรโมชั่นแถมต่างๆ

1

2

3

4

5

6.11 การบริการต่างๆ เช่น การเช็คลมยาง การทำความสะอาดกระจก 

1

2

3

4

5

 

ขั้นที่ 1 คำสั่งวิเคราะห์ส่วนที่ 2 (เปิดหน้าต่าง Syntax แล้วพิมพ์คำสั่ง หรือสร้างจากการกดปุ่ม Paste)

RELIABILITY  /VARIABLES=a61 a62 a63 a64 a65 a66 a67 a68 a69 a610 a611

             /SCALE(ALPHA)=ALL/MODEL=ALPHA  /SUMMARY=TOTAL .

      ตอนล่างแสดงจำนวนของผู้ตอบ (23 คน) จำนวนข้อ (11 ข้อ) และค่า Reliability หรือค่า Alpha คือ 0.7912

      ผลการวิเคราะห์ส่วนที่ 2 มีปัญหา 2 ข้อคือ ข้อ A61 (r = 0.0433) ถ้าตัดข้อนี้ออกจะได้ Alpha เท่ากับ 0.8130 และข้อ A69 (r = 0.0582) ถ้าตัดข้อนี้ออกจะได้ Alpha เท่ากับ 0.8090 ในขั้นที่ 2 จึงตัดทั้งสองข้อนี้ออก

 

 
ผลการวิเคราะห์ส่วนที่ 2

Item-total Statistics

               Scale          Scale          Corrected

               Mean          Variance       Item-             Alpha

              if Item          if Item     Total                 if Item

              Deleted        Deleted    Correlation        Deleted

 

A61           27.9130        34.4466        .0433           .8130

A62           28.0435        27.4980        .5390           .7641

A63           27.6522        30.7826        .5315           .7693

A64           27.5217        25.2609        .6663           .7451

A65           27.4783        28.7154        .5640           .7615

A66           28.2174        29.9051        .4779           .7716

A67           27.8696        31.3913        .4068           .7793

A68           28.3478        31.6008        .3226           .7874

A69           27.8696        34.4822        .0582           .8090

A610          29.0000        29.5455        .6157           .7596

A611          28.7826        27.3597        .7018           .7448

 

Reliability Coefficients

N of Cases =     23.0                    N of Items = 11

Alpha =    .7912

 

ขั้นที่ 2 ตัดข้อ a61, a69

RELIABILITY  /VARIABLES=a62 a63 a64 a65 a66 a67 a68 a610 a611

             /SCALE(ALPHA)=ALL/MODEL=ALPHA  /SUMMARY=TOTAL .

Item-total Statistics

Line Callout 3:         ผลการวิเคราะห์ในขั้นที่ 2 ได้ Alpha เท่ากับ 0.8316 ทุกข้อผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำและมีคุณภาพเป็นที่ยอมรับได้ จึงวิเคราะห์ส่วนที่ 5 ต่อไป

               Scale           Scale       Corrected

               Mean          Variance      Item-            Alpha

              if Item         if Item     Total                 if Item

              Deleted        Deleted    Correlation        Deleted

A62           22.0870        25.1739        .5343           .8168

A63           21.6957        28.4032        .5160           .8184

A64           21.5652        22.5296        .7103           .7922

A65           21.5217        26.2609        .5683           .8109

A66           22.2609        27.1107        .5145           .8169

A67           21.9130        28.7194        .4253           .8258

A68           22.3913        29.1581        .3122           .8372

A610          23.0435        26.9526        .6353           .8062

A611          22.8261        25.2411        .6753           .7982

 

Reliability Coefficients

N of Cases =     23.0                    N of Items =  9

Alpha =    .8316

 

ส่วนที่ 5 ปัญหาที่พบจากการใช้น้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95

ปัญหาด้านผลิตภัณฑ์

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

17.1 เครื่องยนต์เกิดการขัดข้องหรือมีปัญหาหลังจากการเปลี่ยนมาใช้

น้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95

1

2

3

4

5

17.2 รถเสียหรือชำรุดเนื่องจากการใช้น้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95

1

2

3

4

5

17.3 การที่พบน้ำมันแก๊สโซฮอล์ 95 มีการขาดตลาดในบางช่วง

1

2

3

4

5

ปัญหาด้านราคา

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

17.4 ราคาขายที่ไม่แตกต่างจากราคาน้ำมันเบนซิน 95

1

2

3

4

5

ปัญหาด้านช่องทางการจัดจำหน่าย

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

17.5 จำนวนหัวจ่ายน้อย ไม่เพียงพอต่อความต้องการ

1

2

3

4

5

17.6 สถานีบริการยังมีจำนวนน้อย ไม่เพียงพอต่อความต้องการ

1

2

3

4

5

ปัญหาด้านการส่งเสริมการขาย

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

17.7 การไม่มีการส่งเสริมการขายทางการตลาดเพื่อจูงใจให้เกิดการ

บริโภคเพิ่มขึ้น เช่น การแจกของแถม

1

2

3

4

5

ปัญหาด้านอื่น ๆ

น้อยที่สุด

น้อย

ปานกลาง

มาก

มากที่สุด

17.8 การที่รัฐบาลไม่มีการรณรงค์สนับสนุนอย่างจริงจัง

1

2

3

4

5

 

 

คำสั่งวิเคราะห์ส่วนที่ 5

RELIABILITY  /VARIABLES=a171 a172 a173 a174 a175 a176 a177 a178

  /SCALE(ALPHA)=ALL/MODEL=ALPHA  /SUMMARY=TOTAL.

ผลการวิเคราะห์ได้ Alpha เท่ากับ 0.6260 ซึ่งต่ำกว่าระดับที่ยอมรับได้ โดยมีปัญหา 3 ข้อคือ ข้อ A173, A175, A176

จึงตัดออกทั้งสามข้อ

 
ผลการวิเคราะห์ส่วนที่ 5

Item-total Statistics

               Scale           Scale        Corrected

               Mean           Variance      Item-            Alpha

              if Item          if Item      Total                if Item

              Deleted        Deleted     Correlation        Deleted

A171          23.3200        12.8933        .6111           .5254

A172          23.2400        12.8567        .6225           .5230

A173          24.2400        15.4400        .0906           .6559

A174          24.2000        13.1667        .4012           .5706

A175          24.5600        16.1733        .0278           .6632

A176          23.5600        15.5900        .0663           .6630

A177          23.9200        11.9933        .4529           .5503

A178          24.2000        12.5000        .4466           .5544

 

Reliability Coefficients

N of Cases =     25.0                    N of Items =  8

Alpha =    .6260

 

คำสั่งวิเคราะห์ส่วนที่ 5 โดยตัดข้อ a173, a175, a176 ออก

RELIABILITY  /VARIABLES=a171 a172 a174 a177 a178

  /SCALE(ALPHA)=ALL/MODEL=ALPHA  /SUMMARY=TOTAL .

               

 

Line Callout 3: ผลการวิเคราะห์ในขั้นสุดท้ายได้ Alpha เท่ากับ 0.7144 พอยอมรับได้ แต่เนื่องจากมีการตัดออกหลายข้อ ทำให้คำถามบางเรื่องหมดไป จึงควรสร้างเพิ่มหรือปรับปรุงคำถามเดิมให้สามารถแยกความคิดทางบวกทางลบได้ผลการวิเคราะห์ส่วนที่ 5 เมื่อตัดข้อ a173, a175, a176 ออกแล้ว

Item-total Statistics

               Scale          Scale       Corrected

               Mean         Variance       Item-            Alpha

              if Item        if Item       Total                 if Item

              Deleted        Deleted    Correlation        Deleted

A171          13.7037         8.1396        .6261           .6123

A172          13.6296         7.8575        .6933           .5864

A174          14.4815         8.4900        .4267           .6850

A177          14.3333         8.5385        .3244           .7363

A178          14.5185         8.6439        .3804           .7045

 

Reliability Coefficients

N of Cases =     27.0                    N of Items =  5

Alpha =    .7144

                คำถามเชิงบวก/เชิงลบ

                คำถามเชิงลบเมื่อวิเคราะห์ร่วมกับคำถามเชิงบวกแล้วจะได้ค่า r ติดลบ ดังนั้น จะต้องกำหนดค่าให้คำถามเชิงลบกลับกันกับคำถามเชิงบวก ดังตัวอย่างต่อไปนี้

                คำถามเชิงบวก “คณิตศาสตร์เป็นวิชาที่น่าเรียน...”

                                การให้คะแนน     1 = น้อยที่สุด  2 = น้อย  3 = ปานกลาง 4 = มาก 5 = มากที่สุด

                คำถามเชิงลบ  “คณิตศาสตร์เป็นวิชาที่น่าเบื่อ...”

                                การให้คะแนน     5 = น้อยที่สุด  4 = น้อย  3 = ปานกลาง 2 = มาก 1 = มากที่สุด

                                (ให้คะแนนในขั้นตอนการวิเคราะห์ โดยใช้คำสั่ง RECODE)

                การตัดสินใจเกี่ยวกับข้อที่มีปัญหา

                หากพบว่าคำถามรายข้อมีปัญหา กล่าวคือ r มีค่าต่ำกว่า 0.20 อาจพิจารณาตัดทิ้ง (หากจำนวนคำถามมีมากพอ หรือคำถามนั้นๆเป็นคำถามที่ไม่ค่อยสำคัญมากนัก) หรือปรับปรุงข้อความให้มีความชัดเจนมากขึ้น (ควรถามคำถามละหนึ่งประเด็นเท่านั้น และไม่ใช้ประโยคประเภทคำปฏิเสธซ้อนกัน) แล้วนำไปทดลองและวิเคราะห์ใหม่จนกว่าจะมีคุณภาพครบทุกข้อ

                จำนวนคำถามรายด้าน

                การศึกษาเรื่องความพึงพอใจหรือปัญหาด้านใดด้านหนึ่ง เช่น ด้านราคา ด้านผลิตภัณฑ์ ถ้าเรื่องที่ศึกษาเป็นเรื่องหลักของงานวิจัยแล้ว ควรมีคำถามรายข้อด้านละ 5 ถึง 10 ข้อ

                มูลเหตุของคำถามที่เป็นปัญหา

                มูลเหตุของคำถามที่เป็นปัญหาคือ การไม่สามารถจำแนกความคิดเห็นทางบวกและทางลบได้ อันเนื่องมาจากความไม่ชัดเจนของประเด็นคำถาม ทำให้คนตอบแปลความได้หลายอย่างหรือตีความได้หลายประเด็น เช่นคำถาม “ความยากง่ายของข้อสอบอยู่ในระดับใด” คำถามนี้มีสองประเด็นคือ “ความยาก” และ “ความง่าย” ควรถามประเด็นใดประเด็นหนึ่งเท่านั้น เป็นต้น สำหรับข้อสอบ ข้อสอบที่จำแนกไม่ได้มีสามกรณีคือ ข้อสอบง่ายมาก ข้อสอบยากมาก และข้อสอบที่มีโจทย์คลุมเครือหรือโจทย์มีความซับซ้อนเกินไป