บทความนี้เขียนโดย อ.จรินทร์ อาสาทรงธรรม

หัวหน้าภาควิชาการจัดการธุรกิจสมัยใหม่ คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยกรุงเทพ

ตีพิมพ์ใน วารสารบ้านนักบัญชี คณะบัญชี ม.กรุงเทพ สิงหาคม 2549

 

ธรรมาภิบาลกับการเป็นนักบริหารที่ดี

ธรรมาภิบาล หรือ Good Governance เป็นเครื่องมือสำหรับ ผู้บริหารเพื่อทำให้องค์กรก้าวหน้าและ มีภาพลักษณ์(Image) ที่ดีในสายตาของบุคคลทั้งภายในและภายนอกองค์กร นอกจากนี้ยังเป็นแนวทางการบริหารทีมที่อยู่บนพื้นฐานของ กลไกที่มีประสิทธิภาพ ผู้บริหารสามารถสร้างองค์กรที่พัฒนาไปข้างหน้าได้อย่างต่อเนื่อง มีการปรับ เปลี่ยน คิด สร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ ๆ ในองค์กรให้รับมือกับโลกที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา บทความนี้จะแนะนำให้รู้จักที่มาของธรรมาภิบาล หลักการ และกรณีศึกษา “บริษัท เอนรอน” ซึ่งเป็นกรณีศึกษาระดับโลก ที่นักบริหารควรอ่านเพื่อเตือนใจสำหรับการสร้างธรรมาภิบาลในองค์กร

ก่อนอื่นเรามารู้จักคำว่า Good Governance และมีผู้แปลเป็นไทยว่า ธรรมาภิบาล กันสักเล็กน้อย ตามประวัติพบว่า Good Governance มีการใช้ครั้งแรกในรายงานธนาคารโลกเมื่อปี คศ.1989 ซึ่งได้กล่าวถึงความสำคัญของการมี Good Governance และการฟื้นฟูเศรษฐกิจ ต่อมามีหน่วยงานอื่น ๆ ได้นำคำนี้มาใช้ในการพัฒนา เช่นองค์การพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ซึ่งเป็นแกนนำในการผลักดันแนวคิดและการสร้างการยอมรับว่า ธรรมาภิบาลที่ดีจะต้องประกอบด้วย 3 ส่วนคือ 1. ด้านภาครัฐ 2. ด้านภาคเอกชน และ 3.ด้านสังคม โดยจะต้องมีความสมดุลระหว่างองค์ประกอบทั้ง 3 ส่วน เพื่อมีการดำรงอยู่กันอย่างมีความสุขกันอย่างยั่งยืน ประเทศไทยได้รับการช่วยเหลือจาก UNDP เช่นเดียวกับประเทศพัฒนาอื่น ๆ ทำให้ได้แนวคิดการพัฒนาและปรับปรุงการบริหารมาโดยตลอด สำหรับภาคเอกชนก็ได้แนวความคิดด้านGood Governance ของ UNDP มาประยุกต์ใช้เช่นเดียวกัน โดยเฉพาะองค์กรขนาดใหญ่ เช่น เครือปูนซิเมนต์ไทย เครือซีพี ธนาคารไทยพาณิชย์ เป็นต้น ได้นำมาใช้จนประสบความสำเร็จ กิจการมีภาพลักษณ์ (Image) ที่ดีต่อสาธารณชน

แนวคิดของ Good Governance มีเป้าหมายที่สำคัญคือ ต้องจัดสรรทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดให้มีความสมดุลและเป็นธรรม โดยมีแนวคิดที่ประกอบขึ้นเป็นองค์กรที่ดี และมีหลักธรรมาภิบาล ซึ่งประกอบด้วย 6 หลักการดังนี้

1. นิติธรรม -  เป็น “ข้อตกลง” ที่ดี กฎ กติกา ข้อกำหนดต่างๆ เป็นองค์ประกอบขององค์กร เป็นแนวทางที่วางไว้สำหรับผู้บริหารและฝ่ายต่างๆที่เกี่ยวข้องได้ใช้ร่วมกันให้เกิดผลดีต่อองค์กร                           

2.การมีส่วนร่วม - เนื่องจากปัจจุบันเรามีหนังสือ โทรทัศน์ วิทยุ Internet อุปกรณ์สื่อสาร คอมพิวเตอร์ ฯลฯ ซึ่งส่งผลให้บุคลากรมีสายตากว้างไกลด้วยกัน การตัดสินใจลงมือดำเนินการเรื่องราวต่างๆ มีความซับซ้อนมากขึ้น แง่มุมต่างๆ ทำให้การทำงานเป็นทีม (Team) มีความสำคัญขึ้น

3. ความโปร่งใส - องค์กรที่โปร่งใสเปิดโอกาสให้ทุกคนเห็นกลไกการทำงานทุกส่วน ความโปร่งใสทำให้เกิดการร่วมใช้ความรู้ การคิดสร้างสรรค์ และทรัพยากรอื่นๆ ร่วมกันได้ดีขึ้น    

4. ความรับผิดชอบตรวจสอบได้ - งานแต่ละส่วนต้องมีผู้ที่รับผิดชอบ โดยหากจะมีการตรวจดู ติดตามความก้าวหน้า หรือประเมินผล จะมีผู้ที่ข้องเกี่ยวกับงานนั้นเพื่อนำไปจัดการกับปัญหา และปรับปรุงงานในส่วนนั้นๆ ให้มีความก้าวหน้า

5. ประสิทธิภาพ - เมื่อบุคลากรใส่ใจประสิทธิภาพ ในผลงานที่ตนเองทำอยู่ในองค์กร มีการระดมสมอง ระดมความคิด อย่างเต็มกำลังความสามารถ ผลงานที่ได้ก็จะมีประสิทธิภาพในการพัฒนาอย่างคุ้มค่ากับทรัพยากรที่องค์มีอยู่อย่างจำกัด

6. คุณธรรม - ต้องรู้จักรับผิดชอบยึดมั่นในกฎเกณฑ์และกติกาของสังคม ไม่ล่วงละเมิดในสิทธิของผู้อื่นในขณะเดียวกันก็ไม่ยอมให้ผู้อื่นล่วงละเมิด ปัจจุบันองค์กรต้องพบกับการเปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ อย่างรวดเร็ว ทำให้องค์กรต้องเผชิญกับปัญหาการขาดคุณธรรมและจริยธรรมอย่างมาก

                ผู้เขียนจะขอยกตัวอย่างกรณีศึกษาสัก 1 เรื่องที่เกี่ยวข้องกับ Good Governance นั่นก็คือ “บริษัท เอนรอน” ซึ่งเป็นบริษัทพลังงานใหญ่อันดับ 5 ของสหรัฐอเมริกา ที่เคยตกเป็นข่าวเมื่อ 16 ต.ค.2544 ในการประกาศผลการดำเนินงานขาดทุนถึง 618 ล้านดอลลาร์  จากนั้นไม่ถึง 2 เดือนต่อมาบ.เอนรอนก็ประกาศล้มละลายและยื่นเรื่องขอความคุ้มครองในฐานะผู้ล้มละลาย ทำให้สภาคองเกรสเข้าสืบสวนสาเหตุของการล้มละลายครั้งนี้ ปรากฏว่า ผู้จัดการฝ่ายการเงินได้สารภาพและถูกตัดสินจำคุก 40 ปี ส่วนประธานบริษัทและซีอีโอ ได้ถูกฟ้องในข้อหาสั่นคลอนความมั่นคง ฉ้อโกง ตกแต่งบัญชีบริษัท แจ้งผลประกอบการเท็จต่อสาธารณชน ทำให้บริษัทประสบภาวะล้มละลาย ซึ่งจะมีการตัดสินกันในวันที่ 11 ก.ย. 2549 นี้ และอาจจะถูกตัดสินจำคุก คนละ 185 ปี

                ความเสียหายนี้ทำให้พนักงาน 5,600 คนต้องตกงานพร้อมกับการสูญเสียเงินออมและเงินบำนาญกว่า 2,000 ล้านดอลลาร์ และการล้มละลายยังทำให้เกิดความเสียหายต่อเศรษฐกิจสหรัฐฯ กว่า 60,000 ล้านดอลลาร์ ใหญ่มากขนาดทำให้นักเศรษฐศาสตร์เชื่อว่า เศรษฐกิจที่ชะลอตัวในขณะนี้ เกิดจากการล้มละลายของเอนรอน มีผู้ตั้งคำถามว่า ทำไม ? เหตุการณ์นี้ จึงเกิดขึ้นกับบริษัทในประเทศ ที่เน้นการบริหารโดยใช้ Good Governance  ทำไม ? จึงเกิดขึ้นกับกิจการที่ครั้งหนึ่งได้ถูกจัดอันดับจากนิตยสาร Forbs ว่าเป็นบริษัทที่มีการบริหารยอดเยี่ยมประจำปี 2540 ทำไม ? ไม่มีสัญญาณใดเลย ที่จะบอกว่าขณะนี้บ.เอนรอนกำลังจะล้มละลายแล้ว จึงมีผู้ตั้งคำถามกับบริษัททั้งหลายในสหรัฐฯว่า และยังมีหลักการบริหารงานโดยใช้ Good Governance มากน้อยเพียงใด ?  

สรุป ผู้บริหารที่ดีควรมีหลักการที่ดีในการบริหารงาน โดยเฉพาะ  ธรรมาภิบาล หรือ Good Governance ซึ่งเป็นแนวคิดที่จะทำให้บุคลากรทุกคนเชื่อมโยงเข้าสู่ระบบการบริหาร จัดการ แทนที่การบริหารรูปแบบเดิม ที่สมาชิกขององค์กรปล่อยให้เป็นเรื่องของผู้นำ ที่ดำเนินการทุกอย่างให้เป็นไปตามความเห็นของคณะผู้บริหารเท่านั้น ดังกรณีศึกษา บริษัทเอนรอน คงเป็นตัวอย่างที่ดี ในการบริหารงานที่ดีได้ โดยใช้ Good Governance เป็นแนวทาง ซึ่งมีหลัก 6 ประการคือ นิติธรรม การมีส่วนร่วม ความโปร่งใส ความรับผิดชอบตรวจสอบได้ ประสิทธิภาพ และ มีคุณธรรม เมื่อผู้บริหารมีหลักการของธรรมาภิบาลแล้ว ก็จะทำให้องค์กรมีระบบการควบคุมภายในที่ดี  อันจะทำให้มีการเจริญเติบโตอย่างยั่งยืนร่วมกันทุกฝ่าย